Türk Halk Kültüründe İnanç ve Ritüel Sistemleri Bağlamında Ölüm
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21171036Anahtar Kelimeler:
Türk halk edebiyatı, ölüm teması, ağıt, yas ritüelleri, metaforlarÖzet
Bu çalışma, Türk halk edebiyatında ölüm temasını kültürel, inançsal ve toplumsal boyutlarıyla ele alarak sözlü edebiyat ürünlerinde ölümün nasıl anlamlandırıldığını incelemeyi amaçlamaktadır. Ağıt, türkü, destan ve halk hikâyeleri gibi geleneksel türlerde ölümün, bireysel bir kayıp olmanın ötesinde kolektif bellek, toplumsal dayanışma ve ritüel pratiklerle ilişkili bir olgu olarak ele alındığı görülmektedir. İnanç sistemlerinin etkisiyle ölümün yok oluş yerine başka bir varlık düzlemine geçiş olarak yorumlandığı ve halk anlatılarında metaforlar ve örtük söylemler aracılığıyla ifade edildiği değerlendirilmektedir.
Çalışmada, Türk halk kültüründe ölüm algısının tarihsel temelleri ile cenaze törenleri, yas ritüelleri ve anma pratikleri kültürel geçiş süreci çerçevesinde ele alınmıştır. Bu kapsamda ağıt, destan ve halk hikâyelerinde kullanılan imgeler ile dilsel unsurlar incelenmiş; ölüm temasının anlatımında başvurulan metaforik ve söylemsel yapıların nasıl kurgulandığı değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda çalışma, ölüm temasının halk edebiyatındaki temsillerini kültürel ve edebî bağlamda analiz etmeyi hedeflemektedir.
Referanslar
Akın, Emre (2021). Kargışların (Beddualar/Kötü Dilekler) “Dikotomi”, “Anti-Yapı”, “Hedef-Yapı” ve “Araçsal Sebep” Kavramları Açısından Değerlendirilmesi. Turkish Studies, C. 16, S. 6, s. 1–19.
Alsan, Fatma (2022). Türk Halk Edebiyatında Metaforik Anlatım Biçimleri: Ölüm Örneği. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, C. 15, S. 4, s. 180–187.
Artun, Erman (2007). Osmaniye’de Ağıt Söyleme Geleneği ve Osmaniye Ağıtları. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Merkezi Yayınları.
Artun, Erman (2014). Türk Halk Kültüründe Ölüm Ritüelleri ve İnanç Yapısı. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, S. 30, s. 245–260.
Artun, Erman (2018). Yas Ritüellerinin Toplumsal İşlevi Üzerine Bir Değerlendirme. Halk Kültürü Araştırmaları, C. 3, S. 2, s. 31–49.
Bars, Mehmet Emin (2014). Alp Tipi Kavramı Çerçevesinde Manas. Turkish Studies, C. 9, S. 9, s. 347–364.
Bekki, Erol (2005). Türk Halk İnançlarında Ölüm ve Sonrası. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, S. 35, s. 35–47.
Çobanoğlu, Özkul (2022). Türk Halk Edebiyatı ve Ölüm Teması: Ağıtlar Üzerine Bir Değerlendirme. Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, C. 16, S. 1, s. 725–740.
Demir, Fatih (2021). Ağıtlarda Ölüm İmgesi ve Söylem Analizleri. Anadolu Folkloru Dergisi, C. 23, S. 2, s. 185–193.
Düzgün, Ümit Kaan (2016). Türk Destanlarında Merkezî Kahraman Tipinin Tipolojisi. Millî Folklor, C. 28, S. 109, s. 59–76.
Ersoy, Ruhi (2002). Türklerde Ölüm ve Ölü ile İlgili Rit ve Ritüeller. Millî Folklor, C. 14, S. 54, s. 86–101.
Göde, Zeynep (2018). Anadolu Halk Kültüründe Ölüm Algısı ve Dilsel Yansımaları. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, S. 87, s. 120–130.
Gökçe, Hatice Dilek (2020). Kitap Tanıtımı: Ölümü Evcilleştirmek: Türk Halk Kültüründe Ölüm Temelli Mizah. Folklor Akademi Dergisi, C. 3, S. 3, s. 642–646.
Kaya, Hasan (2021). Ağıtlarda Dilin Ritmik İşlevi ve Duygusal Anlatım Araçları. Uluslararası Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi, C. 5, S. 3, s. 60–68.
Maraşlıoğlu, Şeyma Ece (2024). Ölüm Olgusuna Yönelik İmgeler: Depremzedeler Üzerine Nitel Bir İnceleme. Sosyoekonomi Araştırmaları Dergisi, C. 32, S. 2, s. 1–20.
Onay, Ali (2013). İslam Öncesi Türklerde Ölüm Ritüelleri. Türk Kültürü ve Medeniyeti Dergisi, C. 2, S. 1, s. 233–245.
Önal, Mehmet Veysel ve Kanber, Ramazan Murat (2025). Toprağın İki Farklı Sesi: Âşık Veysel ve Âşık Mahzuni Şerif’in “Kara Toprak” Temalı Şiirlerinde İdeoloji ve Müzikal Uyum Analizi. Yegâh Musicology Journal, C. 8, S. 4, s. 3471–3499.
Ölmez, Özlem (2008). Türk Folklorunda Ölüm Üzerine Sosyolojik Bir Çalışma (Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Örnek, Sedat Veyis (1971). Anadolu Folklorunda Ölüm. Ankara Üniversitesi Basımevi.
Özavşar, Recep (2021). Ölümü Kavramsallaştırma ya da Anlamlandırma: Ölümle İlgili Deyimlerde Kavramsal Metafor ve Metonimiler. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 13, S. 32, s. 1–12.
Savran, Ahmet (2017). İslamî Gelenekte Ölüm Sonrası Yaşam. İlahiyat Araştırmaları Dergisi, C. 48, S. 1, s. 215–232.
Sezen, Selma ve Güngörer, Fatih (2023). Salgın Sürecinde Değişen Taziye Ritüellerinin Toplumsal Yaşama Etkisi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 61, s. 161–190.
Tahtaişleyen, Neslihan (2017). Ağıtların Edebî Özellikleri Üzerine Bir Literatür ve Veri Analizi. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, S. 16, s. 222–239.
Tekin, Ali (2020). Halk Anlatılarında Kahramanlık ve Ölüm. Türkoloji Dergisi, C. 34, S. 2, s. 560–575.
Temur, Necla (2018). Epik Anlatılarda Bir Geçiş Metaforu Olarak Uyku. Millî Folklor, C. 30, S. 117, s. 32–40.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Türk Dili ve Edebiyatı İncelemeleri Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
