“Koroğlu” Eposunun Mənşəyi, Tarixi Kökləri və Coğrafi Arealı

Özet

"Köroğlu" destanının kökeni ve yayılma alanları üzerine çok sayıda çalışma yapılmıştır. Bu, konunun başında verilen bilgilerden de açıkça anlaşılmaktadır. Makalenin temel amacı, Türk ve dünya destanlarında güncelliğini koruyan destanın kökeni, tarihî kökleri ve coğrafî alanı gibi konuları araştırmaktır. Destanın kökeninin antikliği "Ali kişi" dalından anlaşılmaktadır. Türk destanlarının ilk unsurları burada korunmuştur. Bu, destanın olay örgüsünün "çocuksuzluk" motifiyle bağlantılı olmasıyla da kanıtlanmaktadır. Köroğlu, Nigar ve Selma Hanım'ın okuduğu şiirler de bunu doğrulamaktadır. Köroğlu, ilahi bir kökene sahip olduğu için ölümsüz ve yenilmezdi. Destan, mitolojinin yanı sıra tarih ve olaylarla da bağlantılıdır. Tahmasib ve Abbaslı'nın destan, Rövşen, Köroğlu ve Çanlıbel hakkındaki görüşleri de bunu söylemek için zemin hazırlamaktadır. Araştırmalar ve Azerbaycan-Türk bilim insanlarının görüşleri, Köroğlu destanı ve Köroğlu ile ilgili bazı olayların Ahameniş-Göytürk savaşlarıyla bağlantılı olduğunu göstermektedir. Destanın tarihsel kökleri, 16.-17. yüzyıllarda meydana gelen olaylarla bağlantılıdır. Tarihsel bilgiler, Köroğlu ve birkaç silah arkadaşının Celaliler hareketine katıldığını göstermektedir. Bir şair-âşık olan Köroğlu, bu dönemin tarihsel ve kültürel koşullarının etkisiyle bir destan kahramanı seviyesine yükselmiştir. Destan, İslamiyet öncesi Ahameniş-Göytürk savaşları temelinde oluşmaya başlamış ve 17. yüzyılın güçlü âşık topluluğunda bağımsız bir destan olarak oluşmuştur. Destanın ana alanı Transkafkasya, Güney Azerbaycan, Anadolu, Irak, Balkanlar ve Kırım bölgelerini kapsamaktadır. Çanlıbel veya Çamlıbel'in Anadolu'da Erzurum ve Kars arasındaki dağlık bölgede yer aldığı ve diğer araştırmalara göre Sivas'ın batı yakasında bulunduğu iddiaları gerçeğe yakındır. Destan bu coğrafyada daha ünlüdür.